Śledzienica skrętnolistna (Chrysosplenium alternifolium)
Zacznijmy od nazwy, bo nazwa Chrysosplenium alternifolium — to brzmi jak zaklęcie z Hogwartu. Tymczasem to zasługa greki, która od wieków przypomina o swej dawnej wielkości, stanowiąc podstawę naukowego nazewnictwa roślin. Nazwa składa się z dwóch członów:
χρυσός (chrysos) = złoto
σπλήν (splen) = śledziona
Drugi człon nazwy to już zwykła łacina:
alternus = naprzemienny
folium = liść
Po polsku mamy "śledzienicę skrętnolistną", co znaczy, że nazwę tę nadali naukowcy, na podstawie nazwy (grecko)łacińskiej.
Nazwa pochodzi od starego przekonania, że roślina leczy choroby śledziony i jest dowodem na to, że dawna medycyna ludowa przypisywała działanie lecznicze na zasadzie skojarzeń wizualnych.
Zastosowanie śledzienicy na choroby śledziony wynikało z tzw. doktryny sygnatur — przekonania, że wygląd rośliny wskazuje jej przeznaczenie lecznicze. Liść śledzienicy ma kształt i fakturę kojarzoną z narządem. To nie obserwacja kliniczna, to analogia wizualna. Paracelsus tę doktrynę usystematyzował w XVI wieku, ale praktyka jest starsza, a obecnie została odrzucona i jej ślad pozostał jedynie w nazwach roślin.
Śledzienica postawiła na minimalizm. Należy do tzw. efemerydów wiosennych — roślin, które robią co mogą przez kilka pierwszych tygodni wiosny, aby zdążyć przed drzewami, które zaraz rozwiną liście i zasłonią im słońce. Strategia "teraz albo nigdy" i chyba działająca.
Druga metoda to pójście na całość w budowie kwiatu. Kwiaty bez płatków załatwiają kwestię dostępności. Nektarniki są odkryte i łatwo dostępne, co sprawia, że śledzienica jest chętnie odwiedzana przez pierwsze wiosenne owady: muchy kwiatówki, pszczoły samotnice, trzmiele dopiero co przebudzone z zimowego snu.
Śledzienica kwitnie bardzo wcześnie — luty, marzec, kwiecień, maj — w zależności od rejonu — i tworzy żółtozielone dywany.
Współcześnie nieużywana w zielarstwie. Nie ma jej w żadnej oficjalnej farmakopei. Zielarstwo tradycyjne czasem ją wymienia, ale na marginesie, raczej anegdotycznie.
Co więcej, śledzienica skrętnolistna jest w Polsce objęta ochroną częściową.
English text
Najnowsze wpisy na blogu